[b](Tercumanin onsozu: Martin Van Bruinissenin cumleleri cok uzun. Bunu icin onu tercume etmek cok zor bir is. Hallandaca da normal bir cumle en cok 16 kelimeden olusur. Bir cumle 16 kelimeyi asar ise bu bir Hollandali icinde anlasilmasi zor olan bir cumleye donusur. Ama Martin nerede ise butun cumlelerini epey bir uzun tutar (Allah belasini versin dangalakin). Martinin bir baska ozelligi ise Kurtlerin gecmisi hakkinda cok dogru seyler yazmis olmasina ragmen, Kurtlerin bugunu ve yarini hakkindaki bir cok ongorusu yanlis cikmistir. Yinede bilim ahlagina saygi gostermek icin Martinin Hollandaca yazisinin altina tercumemi ekliyorum. Hatalrim varsa kusura bakmayin. Tercumeyi elimi vicdanima kyup yaptim, mumkun oldugunca kendimdem bir sey eklememye calistim.)[/b]

Martin van Bruinessen, "Apo in Italië: Europa en de PKK", Midden-Oosten tijdschrift Soera (Amsterdam) vol.6 no.4 (December 1998), 3-8.

[b]Martin Van Bruinessen, “ Apo Italya'da: Avrupa ve PKK“, Ortadogu dergisi Sure (Amsterdam) yil. 6 nr.4 (aralik 1998), (sayfa) 3-8.[/b]

Apo in Italië : Europa en de PKK

[b]Apo Italya'da: Avrupa ve PKK[/b]

Of het nu puur toeval was of een geniale zet — ik geloof dat beide voor een deel het geval zijn — Öcalans aankomst in Italië op 12 november heeft de Koerdische kwestie hoger op de Europese politieke agenda geplaatst dan ze ooit gestaan had, en dat is in de visie van vrijwel alle Koerden een zeer positieve ontwikkeling. De overspannen Turkse reacties — een Turkse premier Yilmaz die de Italianen met eeuwige vijandschap dreigde als Öcalan niet werd uitgeleverd, Turkse nationalistische demonstranten die in Brussel Koerdische culturele centra in brand staken — hebben weinig geholpen begrip voor het Turkse standpunt te wekken. Hoewel Europa Öcalan liefst zo snel mogelijk kwijt zou zijn, is er geen serieuze politicus die hem naar Turkije wil laten uitwijzen.

[b]Tamemem bir tasaduf mu idi yoksa cok akillica bir davranis mi idi –oyle saniyorum ki her ikisi de biraz dogru- Ocalanin Italayaya 12 kasimda gelisi, Kurt sorununu avrupa politik ajandasinin ust siralarina tasidi ki bu hic bir zaman bu kadar ust siralarda olmamisti. Bu nerede ise butun Kurtlerin kanaatinde olumlu bir gelismedir. Asiri sikintili Turk tepkileri – italyanlari ocalani iade etmesse sonsuz bir savasla tehdid eden Turk basbakani Yilmaz, Burukselde Kurt kultur merkezinin Turk irkci yuruyusu ile atese verilmesi- Turklerin fikirlerinin anlasilmasina katkita bulunmadi. Hernekadar Avrupa Ocalanin mumkun oldugunca kaybetmeyi (gitmesini) istiyor idiyse de, onu Turkiyeye iade edecek ciddi bir politikaci da yok(tu).[/b]

Turks-Koerdische organisaties in Europa verwelkomden Öcalans komst als een stap die een politieke oplossing dichterbij zou kunnen brengen. De leider van de na de PKK sterkste Koerdische beweging, Kemal Burkay van de Socialistische Partij van (Turks) Koerdistan (PSK-T), schreef een brief aan de Italiaanse premier D'Alema waarin hij erop aandrong Öcalan asiel te verlenen. Dit is dezelfde Kemal Burkay die vijftien jaar geleden van alle prominente Koerden het felst stelling nam tegen de PKK en een vernietigende analyse van haar ideologie en strategie schreef waarin hij het "revolutionaire geweld" dat de PKK toen predikte als puur terrorisme afwees.[1] De tijd dat andere Koerdische organisaties de PKK als een bedreiging voor de Koerdische zaak zagen en dat omgekeerd de PKK haar best deed concurrerende bewegingen uit te schakelen lijkt voorbij.

[b]Bu gelisin Kurt sorununa bir politik cozumle sonuclanacagini inanci ile Turkiye kokenli Kurt orgutleri Ocalainin avrupaya gelmesini hos karsiladilar. PKKden sonraki en guclu Kurt orgutun PSK-Tnin lideri Kemal Burkay Italya basbakani D'Alemaya bir mektup yazip Ocalana iltica hakki verilmesini telkin edtti. Bu 15 yil once onemli Kurtler icinde PKKye en siddetli durusu sergileyen ve PKKnin “devrimci siddetini“ terostce hareketler diye rededen ayni Kemal Burkaydi (1). PKK ve nin diger kurt orgutlerinin birbirleri ile olan mucadelelerini bitmise benziyor.[/b]

Twintig jaar PKK: groei dankzij Turkse repressie

[b]20 yil PKK: Turk baskisi sayesinde bir yukselis[/b]

Op zondag 6 december organiseerde de PKK een feest in de Haagse Houtrusthallen om haar twintigste verjaardag te vieren. Het was in 1978 geweest dat een handvol activisten, bijeen in een dorpje bij Lice, besloten zich voortaan met de weidse naam Arbeiderspartij van Koerdistan (Partiya Karkerên Kurdistan) te tooien.[2] In de twintig jaar die sindsdien verstreken zijn is de PKK uitgegroeid tot de best georganiseerde Koerdische beweging die ooit heeft bestaan, met een ondergrondse en bovengrondse pers die talrijke tijdschriften en boeken in vele talen uitgeeft, met een eigen televisiezender, met informatieburoos, culturele centra, solidariteitscomité's, vrouwen-, jeugd- en studentenverenigingen in de meeste Westeuropese landen en een groot guerrillaleger in Koerdistan. Ze heeft de Koerdische kwestie tot probleem nummer één van Turkije gemaakt en de publieke opinie in Europa ervan doordrongen dat de Koerdische kwestie een politieke oplossing behoeft. Maar ze heeft ook willens en wetens een uiterst gewelddadige repressie over Turks Koerdistan afgeroepen: gedwongen ontruiming van duizenden dorpen, totale ontwrichting van het economische leven, een massale vlucht van miljoenen naar het westen van Turkije.

[b]Den Haag'da 6 aralikta Pkknin 20 yili kutlandi. 20 yil ince Lice de bir avuc aktivist bundan boyle PKK adi ile ortaya vikmayi istedi.(2). Bu 20 yilda tum zamanlarin en iyi orgutlenen Kurt orgutu olamayi basardi ki Legal ve illegal basin yaini yolu ile onlarca dilde kitap dergi yayinliyor, kendi TVsi var, informasyon burulari var, kulturel merkezleri var, dayanisma komiteleri var, avrupa ulkelerinin cogunda kadin genc ve ogrenci dernekleri var ve Kurdistan'da da buyuk bir gerilla ordusu var. PKK Kurt sorununu Turkiyenin bir numarali sorunu yapti ve avrupa kamoyununa Kurt sorununa politik bir cozum gerkliligini dayatti. Fatak bile bile Turkiye Kurdistaninda asiri Turk siddetinin olusmasini korukledi: binlerce koyun zorunlu bosaltilmasi, ekonomik hayatin cosulmesi (dagilmasi). Mnilyonlarca kisinin Turkiyenin batisina gocmesi.[/b]

Het verjaardagsfeest werd druk bezocht, hoewel er tegelijkertijd op diverse andere plaatsen in Europa soortgelijke vieringen werden gehouden en een deel van de actiefste PKK-ers nog in Italië was om daar aan Öcalan steun te betuigen. Als gewoonlijk was het publiek zeer gemêleerd: veel jonge mannen die enthousiast de slogans meeschreeuwden die vanaf het podium op gezette tijden werden ingezet, maar die vormden niet de meerderheid; er waren veel families bij, oudere mannen en vrouwen, kinderen. Ik raakte in gesprek met een man die duidelijk liet merken geen PKK-er te zijn. "Hoor je die slogans?", zei hij, "ze roepen de hele tijd alleen maar 'leve Apo!', er is niemand die 'leve Koerdistan' roept." Salih was actief lid van een andere organisatie, vertelde trots dat zijn organisatie in Nederland ook manifestaties organiseerde, maar veel bescheidener van omvang. "Wij hebben niet zo'n leiderscultus als de PKK, en we hebben op een hoop gebieden waarschijnlijk betere ideeën", zei hij berustend, "maar kijk om je heen, het gewone volk is hier te vinden. Wij hebben de massa nooit kunnen bereiken, zij wel." Het was de massa die Salih naar de Houtrusthallen had gelokt.

[b]En aktif PKK sempatizanlarinin Ocalana destek icin Italyada olmalarina ragmen, 20. yil kutlamalarina katilim yogun oldu. Herzaman ki gibi Kitle karisik bir kitle idi (homogen degildi):cok sayida slogan atan coskulu gencler ki bunlar cogunlugu teskil etmiyordu, cok aileler de vardi, yasli kadin ve erkekler, cocuklar. PKKli olmadigini acikca gosteren biri ile konustum. “sloganlari duyyormusun?“ dedi. “onlara sadece “yasasin apo!“ diyorlar, “Yasasin Kurdistan“ diyen kimse yok. Salih baska bir orgutun aktif uyusi idi, ve kendi orgutunun de toplantilar duzenledigini ama cok daha kucuk toplantilar oldugunu soyledi. “bizim orgutte boyle PKKde ki gibi bir lider kultu (lider kutsamasi) yok ve bircok konuda fikirlerimiz belkide PKKden daha iyi“, de sozlerine ekledi, “fakat bir cevrene bak, siradan halki burda bulabilirsin, bizim orgut halka hic ulasamadi, PKK bunu yapabildi.“ Salihi de buraya ceken bu kitle olmustu.[/b]

Maar er was nog een reden. Salih had drie familieleden verloren, geen van drieën PKK-ers, alle drie gedood door de staat. Zijn hele familie was aanhanger van de DDKD, een andere Koerdische organisatie, die tot het midden van de jaren tachtig voortdurend met de PKK in conflict was. Salihs hele stad werd vroeger door de DDKD gedomineerd, de PKK stelde er niets voor. In de loop van de oorlog won de PKK er geleidelijk aan sympathie. Eén van Salihs ooms was advocaat en verdedigde Koerdische activisten; hij werd door een doodseskader vermoord. Een andere oom was arts; op een dag kwamen ze hem vragen een gewonde guerrilla te behandelen; onderweg naar de beweerde schuilplaats ontplofte er een bom in zijn auto. Een nichtje van Salih had een ondervraging door één van de veiligheidsdiensten niet overleefd; toen de familie haar lijk te zien kreeg lag de schedel open en was een deel van de hersenen verdwenen — Salih dacht dat dat tijdens de ondervraging gebeurd was. "Niet alleen ik, vrijwel alle Koerden hebben zo familieleden verloren. Ze bewonderen de PKK omdat die tenminste hard terugslaat."

[b]Fakat Salihin buraya gelmesinin bir sebebi daha vardi. Salih 3 aile ferdini kaybetti ki hicbir PKKli degildi ve bunlari devlet oldurdu. Onun butun ailesi DDKD li idi ki bu orgut 80 yillarin ortasina kadar PKK ile surekli zidlasma (konflikt) icinde idi. Salihin butun sehri bir zamanlar DDKD taraftari idi, PKKnin taraftari nerede ise yoktu. Savasla birlikte PKKnin sempatizanlari da arti. Salihin amcalarindan biri avukat idi ve Kurt devrimcileri savunuyordu; o bir olum timi tarafindan olduruldu. Baska bir amcasi doktordu; bir gun ondan yarali bir gerillaya yardim etmesini istediler, gerillanin saklandigi yere giderler iken arabasinda bir bomba patladi. Salihin bir kuzeni guvenlik guclerinin sorgusunda oldu, cenazenin basi yarik idi ve beyninin bir kismi yoktu. “Sadece ben degil, nerede ise butun Kurt ailelerinde boyle kayiplar var. Onlar PKKye saygililar cunki PKK hic olmazsa (devlete) siddetle cevap veriyor“.[/b]

Een ideologie van geweld ([b]geweld[/b]= guc, siddet; ingilizcesi [b]violence[/b])

[b]Bir guc (siddet) ideolojisi.[/b]

Geweld heeft vanaf het begin zowel in de ideologie als in de praktijk van de PKK een centrale plaats gehad. Het gaat daarbij zowel om repressief geweld, van de zijde van de staat (in de visie van de PKK: de koloniale bezettingsmacht en haar Koerdische collaborateurs) en bevrijdend geweld, van de zijde van de revolutionairen. Öcalan en zijn vrienden studeerden aan het begin van de jaren zeventig politieke wetenschappen in Ankara en waren waarschijnlijk op de hoogte met de ideeën van Frantz Fanon over de Algerijnse revolutie, waarin de bevrijdende rol van antikoloniaal geweld benadrukt wordt.[3] Een directere invloed ging uit van de door hen bewonderde Turkse linkse guerrillabewegingen wier leiders — Deniz Gezmis, Mahir Çayan, Sinan Cemgil en hun kameraden — kort na de militaire staatsgreep van 1971 waren opgehangen of omgekomen bij botsingen met het leger. Tenslotte moet de invloed van de officiële kemalistische geschiedschrijving op de ideeën van de PKK niet onderschat worden. Atatürk heeft, zo leert men op school, de slapende Turkse natie wakkergeschud en is haar voorgegaan in een bloedige bevrijdingsoorlog tegen vreemde bezetters, terwijl de toenmalige regering in Istanbul met de bezetters collaboreerde. Öcalan wilde de Atatürk van de Koerden worden,[4] en hij is zich vanaf het begin bewust geweest van de belemmering die Koerdische "collaborateurs" voor de bevrijdingsstrijd vormden. Veel van het verbale en fysieke geweld van de PKK was, met name in de eerste jaren van haar bestaan, gericht tegen de "collaborateurs" en niet direct tegen de staat.

[b]Bir Siddet Ideolojisi

Siddet basindan beri PKKnin gerek ideolojisinde ve pratiginde (eylemlerinde) esasli (merkezi) bir yontem idi. Bu hem repressif (tepkisel) siddet, hem de devlet siddetini iceriyor (PKKnin gozunde; kolonyal isgal gucu ve isbirlikciler) ve devrimcilerin kurtarici (ozgurlukcu) siddeti. Ocalan ve arkadaslari 70li yillarda Ankarada polotik bilimler okudular. Bunlarin Frantz Fanon'un Cezayir devrimi hakkindaki antikolonyal siddetin (direnisin0 kurtarici rolu hakkindaki fikirlerini duymus olmalilar.(3). Deniz gezmis, mahir cayan sinan cemgil ve yoldaslarinin Turk solu gerilla hareketlerinden dogrudan etkilenmislerdir. Son olarakta da resmi kemalist tarihyaziminin PKKnin fikirlerine etkisi de yadsinmamali. Okullarda cocuklara Ataturkun uyuyan ulusu uyandirdigi ve Istanbul hukumetinin isbirlikciligene ragmen, isgalcilere karsi kanli bir kurtulus savasina liderlik da yaptigi anlatilir. Ocalan Kurtlerin Ataturku olmak istedi (4), o basindan beri Kurt “isbirlikcilerin“ kurtulus mucadelesine engel teskil ettiklerinin farkinda idi. Baslangictaki PKK siddeti, devletten cok bu “isbirlikcilere“ yonelmisti.[/b]

Zolang de Koerden niet wakker geschud waren en zich opnieuw bewust geworden van hun Koerdische nationale identiteit en van de nationale onderdrukking door de Turkse staat was bevrijding niet mogelijk, stelde de PKK. De Koerden waren onderworpen aan hevig structureel geweld: de onderdrukking van hun taal en cultuur, de systematische achterstelling van Koerdistan, de handhaving van feodale verhoudingen, die versterkt waren in plaats van opgeheven door de integratie in the Turkse politieke bestel, de dubbele economische uitbuiting van boeren en arbeiders door plaatselijke feodale heren en de Turkse bourgeoisie. Het perfide van structureel geweld is dat de slachtoffers ervan zich niet eens bewust zijn van hun slachtofferschap en dat ze in hun eigen onderdrukking berusten. Alleen toename van het onderdrukkende geweld, waarbij structureel geweld fysiek geweld wordt, zou de Koerden uit hun berusting kunnen wakker schudden. Tegenover het geweld van de staat en zijn collaborateurs presenteerde de PKK zich als "organisatie voor revolutionaire wraak".[5]

[b]PKK Kurtler uyandirlmadikca, kendi ulusal kimlillerinin bilincine varmadikca Turk devleti tarafindan yapilan ulusal baski altindan kutulusun mumkun olmiyacigini belirtti. Kurtler siddetli bir sistematik baskiya maruz kaldilar; dilerinin ve kulturlerinin baskiya ugramasi, Kurdistanin sistematik geri birakilmasi, ilkel feodal iliskilerin Turk politik sistemine entegraasynu ile guclendirilmesi, Turk Burjuvasisi ve yerel feodal agalar tarafindan halkin ekonomik olarak iki defa (duble) soyulmasi. Hain sistematik siddet odur ki kurbanlari kurban olduklarinin farkinda degiller ve kendi ezilmislikelrinin kaynagidir. Sadece baskici siddetin artmasi, ki sistematik siddet fizik siddete donusur, bu Kurtlerin uyanmasinin kaynagi olur. Devletin ve isbirlikcilerinin siddetine karsi PKK kendini “ devrimci intikam orgutu“ olarak sundu (5).[/b]

Het geloof in de bewust makende rol van toenemende onderdrukking voerde de PKK ertoe, de staat welbewust tot gewelddadige repressie te provoceren. Erg moeilijk was dat niet. De ontwikkelingen van de jaren tachtig moeten de PKK er wel van overtuigd hebben dat hun oorspronkelijke analyse juist was. Naarmate het militaire geweld tegen de Koerdische burgerbevolking toenam, groeide de sympathie voor de PKK. Van een kleine splinterorganisatie groeide de PKK uit tot de enige Koerdische beweging die in Turkije iets voorstelde, met een guerrillaleger van uiteindelijk tienduizenden mannen en vrouwen en een ondergronds netwerk van civiele organisaties dat in het begin van de jaren negentig in sommige delen van Koerdistan een parallel bestuur vormde.

[b]Artan siddetin uyandirici rolunun inancinda olan PKK devleti siddet uygulamaya yonlendirmek icin onlari provoke etti. Bu zaten o kadar da zor degildi. Seksenli yillardaki gelismeler PKKyi takip ettigi ana (temel) analizin dogruluguna ikna etmis olmali. Kurt sivilhalka karsi askeri siddet artikca, PKKye olan sempeti de artti. PKK Kucuk marjinal bir gruptan, Turkiyede ki kiymeti harbiyesi olan tek Kurt hareketine donustu ki sonunda onbinlerce erkek ve kadindan meydana gelen bir gerilla ordusuna ve doksanli yillarin basinda Kurdistanin bazi bolgelerinde esit onderlik altinda olan illegal calisan bir sivil orgutlemeye rulasti.[/b]

Collaborateurs, agenten en spionnen

Koerden die met de Turkse overheid samenwerkten werden, vooral in de eerste jaren van het bestaan van de PKK, als legitieme doelwitten van gewelddadige actie beschouwd. De zogenaamde dorpswachters (köy koruculari), Koerdische milities die door de staat werden bewapend en betaald om tegen de PKK te vechten, vormden daar het belangrijkste voorbeeld van. Kort na de oprichting van de eerste dorpswachter-eenheden in 1985 voerden PKK-guerrilla's harde acties uit tegen dorpen die zich bij deze milities hadden aangesloten, en daarbij werden ook vrouwen en kinderen gedood. Dit meedogenloze geweld tegen kinderen en vrouwen heeft lange tijd het beeld van de PKK bepaald (en het neemt in de Turkse overheidspropaganda nog steeds een centrale plaats in) hoewel het maar vrij kort een doelbewust beleid geweest is. Voor veel latere slachtpartijen onder burgers wijst de PKK verantwoordelijkheid van de hand en zegt dat die zijn aangericht door Turkse speciale troepen, die soms in Koerdische vermomming opereren. Veel onafhankelijke waarnemers ter plaatse bevestigen dat.

[b]Isbirlikciler, polisler ve ispiyoncular (cahslar):

Turk hukumeti ile birlikte calisan Kurtler, ozellikle PKKnin baslangic donemeinde, kendilerine siddet kullanilacak dogal hedefler olarak gorulduler. Koykoruculari devlet tarafindan para verilip silahlandirildilar ki PKKye karsi savassinlar, bunlar (kendilerine siddet uygulanlarin) en onemli ornegidir. Koykorucu birliklerinin 1985 de kurulusundan kisa bir zaman sonar PKK-gerillalari koruculugu Kabul eden koylere karsi sert saldirilar yapti ve bu saldirilarda kadinlar ve cocuklarda oldurulduler. Kadinlara ve cocuklara yonelik bu siddetli saldirilar uzun donem PKKnin imajini teskil etti, hernekadar cok kisa bir sure icin bilincli bir eylem bicimi olarak kullanilmis olsa da (bu durum hala Turk hukumet propagandasinin onemli bir kesitini teskil etmektedir). Cok daha sonralari yapilan katliamlar icin PKK sorumlulugu Kabul etmeyip, bu katliamlarin Turklerin bazen Kurt elbiseleri giymis olan “ozel birlikleri“ tarafindan gerceklestirdigini soyledi. Bolgedeki bir cok tarafsiz gozlemcilerde bunu tastik ediyor.[/b]

De geschiedenis van de PKK is er een van infiltratie door de veiligheidsdiensten en zuiveringen van agenten of vermeende agenten. Tal van samenzweringstheorieën hebben de ronde gedaan, binnen en buiten de PKK. Veel aanhangers van andere Koerdische bewegingen waren er lange tijd van overtuigd dat de PKK een creatie van de veiligheidsdiensten was om de Koerdische beweging te verdelen en te vernietigen. In het feit dat alle andere Koerdische partijen direct na de staatsgreep van 1980 werden opgerold maar de PKK kon blijven voortbestaan (ondanks duizenden arrestaties overigens) zagen zij een bevestiging van dat vermoeden. Een soortgelijke theorie werd later gelanceerd door de bekende linkse (maar anti-Koerdische) Turkse journalist Ugur Mumcu, die probeerde te bewijzen dat Öcalan zelf voor één van de (Turkse) veiligheidsdiensten en indirect voor de CIA werkte.[6] Zo eenvoudig is de zaak waarschijnlijk nooit geweest, maar vanaf het allereerste begin waren er onder de kernleden van de groep rond Öcalan enkele personen die achteraf als agent werden beschouwd en die probeerden de groep in radicale en gewelddadige richting te stuwen.[7]

[b]PKK tarihi pkknin icine devlet tarfindan sizma ve bu sizanlari temizlemekten olusmaktadir. Bir suru komploteorileri PKKnin icinde ve disinda soz konusu oldu. Bir cok Kurt hareketlerinin taraftarlari, uzun bir sure PKKnin guvenlik guclerince Kurt hareketini bolmek ve yikmak icin kurduguna inandilar. Hernekadar binlerce (pkkli) tutuklanmis olsa da, 80 deki ihtilalden sonra butun diger Kurt hareketlerinin derdest edilmis olmalari ve PKKnin var olmaya devem etmesinde bu fikirlerine bir delil gibi dorduler. Buna benzer bir teoriyi sonralari taninmis solcu (fakat ayni zamanda Kurt karsiti olan) Ugur Mumcu da dillendirdi, ki o Ocalanin kendisinin devletin bir guvenlik gucu icin dogrudan ve CIA icin de indirekt calistigini ispatlamaya ugrasti (6). Belki bu sorun hicbir zaman bu kadar basit olmadi, ama ta basindan beri Ocalanin etrafindaki ana gruptaki bir kac kisi sonradan ajan muamelesi gorduler ki bu kisiler orgutu radikal ve siddet uygulayan bir istikamete cekmeye calistilar (7).[/b]

In de loop der jaren zijn heel wat vooraanstaande leden van de partij als agent "ontmaskerd". In veel gevallen betrof het dissidenten of rivalen van Öcalan. Hun lot was meestal een standrechtelijke executie, al dan niet na veroordeling door een "revolutionaire rechtbank".[8] Opposanten werden tot in Europa vervolgd, en in diverse landen zijn aanslagen op dissidente ex-PKK'ers gepleegd. Het Duitse arrestatiebevel voor Öcalan staat in verband met een aantal dergelijke moordaanslagen waarvoor hij verantwoordelijk wordt gehouden.

[b]Zaman icinde PKKnin onde gelen epey bir kadrosunun (uyesinin) ajanliklari “ortaya cikarildi“. Bir cok durumda bunlar Ocalanin karsitlari ve hasimlarini idiler. Onlarin kaderi idamla sonuclandi, bu bazen bir “devrim mahkemesince“ yargilandiktan sonra olurdu (8). Bu apo Karsitlari avrupaya kadar takip edildiler ve degisik ulkelerde eski PKKlilere saldirilar yapildi. Almanyanin Ocalanin tutuklanma emri de bu tur bir saldiri ile ilgili idi ki Apo bu saldiridan sorumlu tutuluyordu.[/b]

Van guerrillastrijd naar politieke strijd?
[b]Gerilla Mucadelisinden politik mucadeleye?[/b]

Rond 1990 had de PKK ondanks alle gewelddadigheid (of misschien juist vanwege haar gewelddadigheid, die van de Koerdische kwestie voor het eerst een zaak had gemaakt die de publieke opinie bezighield) brede steun onder de Koerdische bevolking verworven. Veel niet-gouvernementele organisaties in het gebied sympathiseerden met de PKK of waren door haar onder controle gebracht. De partij probeerde van guerrillastrijd over te stappen op politieke strijd en ontketende naar Palestijns voorbeeld volksopstanden in Koerdische steden. Deze strategie werd echter met nog zwaarder geweld beantwoord dan de guerrilla. De steden waar opstanden plaatsvonden werden gedeeltelijk verwoest, een belangrijk deel van de bevolking gedwongen naar elders te vluchten. Bestuurders van niet-gouvernementele organisaties werden massaal het doelwit van moordcommando's, die in totaal duizenden personen ombrachten en angst en paniek zaaiden.

[b]1990 civarinda PKK butun siddete ragmen (belkide bu siddet yuzunden, ki bu Kurt sorununu ilk defa kamuoyunu mesgul eden bir sorun haline getirdi) Kurt halki arasinda buyuk desteke sahip oldu. Bolgedeki devlet disi bircok kurum-kurulus PKKye sempati duyurdu yada PKK tarafindan kontrol ediliyorlardi. Parti gerilla mucadelesinden politik mucadeleye gecmek istiyordu ve filistin orneginde oldugu gibi bolgede halk-isyanlari (serhildanlar) orgutluyordu. Bu stratejiye gerillanin kullandigi gucten daha buyuk bir gucle siddetle (devlet tarafindan) cevap verildi. Serhildanlarin yapildigi sehirler kismen tahrip edildi, buyuk bir halk kitlesi baska yerlere gocmeye zorlandi. Devlet disi kurumlarin basindakiler topluca olum-komandolarinin (anti-teror orgutlerinin) hedefi oldular, ki bunlar toplamda binlerce kisiyi oldurdu ve korku ve panik yaydilar.[/b]

De vernietiging van haar civiele structuren maakte van de PKK tegen wil en dank weer een primair militaire organisatie. De omvang van het guerrillaleger bleef groeien. Guerrilla-eenheden slaagden erin, in geheel Oost-Turkije operaties uit te voeren en het leger harde slagen toe te brengen. In 1993 kondigde Öcalan een eenzijdige wapenstilstand af en riep de Turkse overheid op, tekenen van goede wil jegens de Koerden te tonen. Via journalisten had hij al veel eerder laten weten dat hij niets liever wilde dan onderhandelingen met de regering, dat hij een oplossing binnen de bestaande grenzen van Turkije wilde accepteren, en dat ook anderen dan hij de onderhandelingen zouden kunnen voeren. Öcalans intenties werden door sommigen in twijfel getrokken,[9] maar de andere Koerdische organisaties juichten deze stap toe en hebben sindsdien alle andere vredesinitiatieven van de PKK ondersteund.

[b]Sivil destek uniteleri yikalan PKK istememesine ragmen yeniden basa dondu daha cok bir militer guc oldu. Gerilla ordusu buyumeye devam etti. Gerilla birlikleri Turkiyenin dogusunun heryerinde eylem yapabiliyordu ve askere buyuk kayiplar verdirimeyi basarabiliyorlardi. 1993te Ocalan tektarafli ateskes ilan etti ve Turk hukumetine Kurtler karsi iyi niyetini gostermesini istedi. O zaten daha onceden gazeteciler araciligi ile hukumetle masaya oturmak istedigini belirtmisti, o Turkiyenin mevcut sinirlari icinde olacak bir cuzumu razi oldugunu aciklamisti ve masaya illa kendisinin ortmasinin gerekmedigini baskalari ile de masya oturulabilecegini de soyledi. Ocalanin niyeti bazilarinca suphe ile karsilandi (9), Fakat diger Kurt orgutleri bunu iyi karsiladilar ve o zamandan beri PKKnin butun baris insiyatiflerini desteklediler.[/b]

Nog tweemaal kondigde de PKK een periode van wapenstilstand aan, in 1995 en 1998. De reactie van Turkse zijde was steeds negatief; er was eerder van verharding dan verzachting van het beleid jegens de Koerden sprake. In PKK-kringen won de overtuiging veld dat alleen zware politieke druk uit Europa en de Verenigde Staten de Turkse overheid ooit tot onderhandelingen met de Koerden zou kunnen brengen. Men begon het belang in te zien van diplomatieke contacten in Europa en probeerde het publieke image van de PKK te verbeteren. De oprichting van het Koerdische Parlement in Ballingschap in april 1995 moet waarschijnlijk in dit licht gezien worden. Het verbod van de PKK in Duitsland en Frankrijk maakte de zaak er niet gemakkelijker op, maar het was juist met Duitsland dat de eerste diplomatieke contacten plaatsvonden — diverse onofficiële regeringsvertegenwoordigers bezochten Öcalan in Libanon of Damascus.

[b]PKK iki kere daha ateskes ilan etti, 1995 ve 1998 de. Turk tarafinin tepkisi herzaman olumsuz idi; hatta yumusamadan cok Kurtlere karsi sertlesen bir durum vardi. PKK de sadece avrupadan ve Amerikadan gelececk agir bir baskinin Turkiyeyi bir vakit Kurtlerle masaya oturtabilecegi inanci artmaya basladi. Avrupada ki diplomatik iliskilerin oneminin farkina varildi ve PKKnin kamu oyu nazarindaki imajini iyilestirmeye basladilar. 1995de kurulan Surgundeki Kurt Parlemontosunun kurulusunu belkide bu baglamda degerlendirmek gerekir. PKKnin almanya ve fransada yasaklanmasi bunu zorlastirdi, fakat tamda ilk diplomatik iliskiler almanya ile basladi –degisik gayri-resmi hukumet temsilcileri Ocalani Lubnanda yada Sam da ziyaret ettiler.[/b]

Voor de leider van een guerrillabeweging vormde Syrië een geschikte basis, maar Öcalans gastheren in Damascus hadden weinig belang bij een vreedzame oplossing van de Koerdische kwestie in Turkije. Zowel het Syrische regime als de PKK was kennelijk tot de conclusie gekomen dat ze geen groot gemeenschappelijk belang meer hadden. Syrië zwichtte voor zware Turkse druk en wees Öcalan uit. De Europese PKK-organisatie was al enig tijd bezig een nieuwe basis voor hem in Europa te zoeken, en een ondoordachte uitnodiging door een aantal Italiaanse linkse parlementsleden (die kortgeleden het Koerdische Parlement in Ballingschap in Rome verwelkomd hadden) bracht Öcalan uiteindelijk in Italië.

[b]Gerilla hareketi Lideri icin Suriye uygun bir merkez idi, fakat Turkiye de Kurt sorununa bariscil bir cozum Ocalainin evsahiplerin faydalarina degildi. Anlasiliyorki hem PKK hem de Suriye hukumeti artik ortak faydalarinin pek de buyuk olmadiginin farkina vardilar. Suriye Turk baskisina boyun egdi ve Ocalani ulkeden yolladi. PKKnin Avrupa Orgutu zaten epeydir Ocalan icin yeni bir merkez ariyordu ve birkac italyan sol milletvekilinin iyi degerlendirilmemis (siradan) daveti Ocalani Avrupaya getirdi.[/b]

Onafhankelijk van de vraag of Öcalan op vrije voeten blijft, zal zijn komst naar Europa waarschijnlijk tot gevolg hebben dat de Koerdische beweging weer pluralistischer wordt en dat naast hem andere Koerdische leiders naar voren kunnen komen. De PKK zal de claim op moeten geven, de enige rechtmatige vertegenwoordiger van de Koerden te zijn. Öcalan heeft zelf trouwens al hints in die richting gegeven. Niet alleen naast, maar ook binnen de PKK zal straks waarschijnlijk een breder scala aan stemmen te horen zijn. Het is tekenend dat in een dicht bij de PKK staande krant als Özgür Politika de laatste tijd kritische opinies te lezen geweest zijn — iets dat in het verleden niet mogelijk was. In Europa heeft de PKK veel Koerdische intellectuelen aangetrokken met een heel andere achtergrond dan de oorspronkelijke PKK-aanhang, en velen van hen verwachten een democratisering van de partij van binnen uit. De komende maanden zullen laten zien of een liberalisering binnen de PKK mogelijk is.

[b]Ocalanin serbest birakilip birakilmiyacagi sorusundan bagimsiz (bu yazi ocalan daha Romada iken yazildi galiba-tercuman), onun avrupaya gelisi ihtimalen Kurt hareketini yeniden pluralist (coksesli) yapar ve onun disisndaki Kurt liderler de ileri cikabilirler. PKK tek Kurt temsilcisi oldugu soylemini artik birakmalidir. Ocalanin kendisi bu yonde zaten ipuclari verdi. Sadece PKK disinda degil ayni zamanda PKK icinde de yakinda cok seslilik sonucu bir cok sesler duyulacaktir. Szayani dikkattir ki Ozgur Polita gibi PKKye yakin duran bir gazetede son gunlerde elestirisel yazilat yayinlandi –ki bu onceleri mumkun olan bir sey degildi. Avrupada PKK bir cok Kurt entellektuelini kendine cekti ki bunlar klasik PKK taraftarlarindan bayagi farkli bir gelenekten geliyorlar, ki nunlar partinin icden demokratiklesmesini istiyorlar. Onumuzdeki aylar PKKde liberallesmenin mumkun olup olmadigini gosterecektir.[/b]

[1] Kemal Burkay, Devrimcilik mi terörizm mi? PKK üzerine, Özgürlük Yayinlari, 1983).

[2] “Kurulus kongresinde“ degisik gruplari temsil eden asagi yukari 25 kisi vardi. Öcalan ve birkac arkadasi 1974den beri illegal olarak aktiftiler.

[3] Fanon ve onun “Les damnés de la terre“ PKK-literaturunde hicbir zaman anilmiyor, fakat onun kitapalari Turkiyede taniniyordu ve PKK kuruculari en azindan indirekt olarak bundan etkilenmis olmalilar.

[4] Öcalan cesitli defalar Atatürke olan hayranligini dillendirdi. Mehmet Ali Birand la Lubnanda yaptigi konusmada acikladi. Mehmet Ali Birand, Apo ve PKK (Istanbul: Milliyet, 1992).

[5] Martin van Bruinessen, "Between guerrilla war and political murder: The Workers' Party of Kurdistan", MERIP Middle East Report no. 153 (July-August 1988), pp. 40-46.

[6] Ugur Mumcu, Kürt dosyasi (Istanbul: Tekin, 1994), pp. 9-34

[7] Ertugrul Kürkçü ve Ragip Duranin ocalanla konusmasi: Abdullah Öcalan: dirilis tamamlandi, sira kurtulusta (Istanbul: Günes Ülkesi, 1995), pp. 49-58.

[8] Selim Çürükkaya, 1993 pkkden kacmis ve ocalan tarafindan elimine edilen kisilerin uzun bir listesini yayinlamisti. PKK: Die Diktatur des Abdullah Öcalan (Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag, 1997), pp. 225-238. Bu kitapda elimine edildi diyenlerin cogunun savasta oldugunu PKK acikladi.

[9] Turk ordusuna gore Ocalan ateskes ilan etmisti cunki gerillalar nerede ise yenilmislerdi (Tabi ki bu durum daha sonra ortaya cikan gerceklerle yalanlandi). Selim Çürükkaya sonra yaptigi aciklamada Ocalanin ateskese ihtiyaci vardi cunki o parti kademelerinde bir dizi temizlik hareketi yaptirdi.